نتایج یک مطالعه علمی با بهرهگیری از پیشرفتهترین مدلهای اقلیمی نشان میدهد که افزایش شدید دما و تبخیر، اثر مثبت هرگونه افزایش بارش را خنثی خواهد کرد و در صورت تداوم روند کنونی انتشار گازهای گلخانهای، شدت خشکسالی در ایران تا پایان قرن جاری (سال ۲۱۰۰) چندین برابر خواهد شد.
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی اعتماد نو، محققان ایرانی با استفاده از مدلهای اقلیمی پیشرفتهای موسوم به CMIP6، آینده روندهای خشکسالی در کشور را تا پایان قرن ۲۱ مورد بررسی قرار دادهاند تا پیامدهای تغییرات اقلیمی بر منابع آب ایران روشنتر شود. ایران، به دلیل اقلیم عمدتاً خشک و نیمهخشک، همواره در معرض خشکسالی قرار داشته است و تغییرات اقلیمی، حساسیت کشور را به این پدیده دوچندان کرده است. خشکسالی یکی از پرهزینهترین مخاطرات طبیعی است که علاوه بر کاهش بارش، ابعاد گسترده اقتصادی، اجتماعی و زیستمحیطی نیز دارد و مدیریت آب را به چالشی حیاتی تبدیل کرده است.
این پژوهش توسط بتول زینالی، استاد آبوهواشناسی دانشگاه محقق اردبیلی، با همکاری پژوهشگرانی از دانشگاه تهران و پژوهشگاه هواشناسی و علوم جو انجام شده است. محققان برای پیشبینی وضعیت آینده خشکسالی، دو سناریوی کلیدی را در نظر گرفتند؛ یکی سناریوی میانی که فرض میکند انتشار گازهای گلخانهای تا حدی کنترل میشود و دیگری سناریوی بدبینانه که افزایش بالای انتشار گازها را مد نظر قرار میدهد.
یافتهها نشان میدهد که تحت هر دو سناریو، تغییرات محسوسی در دما و بارش ایران تا سال ۲۱۰۰ رخ خواهد داد. اگرچه ممکن است در برخی دورهها میانگین بارش کشور افزایش یابد، اما این روند با افزایش چشمگیر دما، بهویژه در سناریوی بدبینانه، همراه خواهد بود. بر اساس نتایج، بیشترین افزایش دما مربوط به اواخر قرن و سناریوی بدبینانه است که میتواند چندین درجه سانتیگراد باشد. این گرمایش شدید موجب تشدید تبخیر و کاهش رطوبت مؤثر خاک میشود؛ عاملی که نقش کلیدی در شکلگیری و وخامت خشکسالی دارد.
بررسی شاخص خشکسالی نشان میدهد که هرچند در برخی دورههای نزدیک، شدت خشکسالی ممکن است کاهش یابد، اما این روند پایدار نیست. در دورههای میانی و بهویژه در آینده دور، شدت خشکسالی بهطور فزایندهای افزایش مییابد. در سناریوی بدبینانه، شدت خشکسالی در اواخر قرن نسبت به دوره پایه چند برابر خواهد شد. این نتیجه تأکید میکند که افزایش دما و تبخیر، اثر مثبت هرگونه افزایش بارش احتمالی را خنثی کرده و کشور را به سمت خشکسالیهای شدیدتر و گستردهتر، بهخصوص در مناطق جنوبی و جنوبشرقی، سوق میدهد.
نتایج این پژوهش بر اهمیت بازنگری در سیاستهای سازگاری با تغییر اقلیم تأکید دارد. برای مقابله با این روند، اتکا صرف به مدیریت بارش کافی نبوده و سیاستگذاران باید به صورت همزمان به مدیریت مصرف آب، افزایش بهرهوری و آمادگی کامل برای مواجهه با دورههای شدید خشکسالی توجه کنند. این پژوهش در فصلنامه تخصصی «مخاطرات محیط طبیعی» منتشر شده است.
