مجید رضاییان، استاد دانشگاه و پژوهشگر روزنامهنگاری، هشدار داد: در عصر روزنامهنگاری رباتیک و هوش مصنوعی، تنها روزنامهنگارانِ برند و خردورز باقی میمانند.
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی اعتماد نو، رضاییان با اشاره به چالشهای «روزنامهنگاری رباتیک» گفت: در وب هوشمند یا وب سه، دادهکاوی و انسانکاوی دو خط موازیاند، اما مشکل از جایی آغاز میشود که دادهکاوی جای انسانکاوی را بگیرد و حس و خرد روزنامهنگار حذف شود. او افزود: سرعت در روزنامهنگاری هوشمند بسیار بالاست اما این شیوه، واقعیت انسانی و میدانی را قربانی میکند.
نویسنده کتاب «تیترنویسی در وب» گفت: داوران جشنوارههای مطبوعاتی حالا ردپای استفاده از چتجیپیتی را در گزارشها میبینند؛ آمارها تکراریاند و نویسنده تحلیل شخصی ندارد. به گفته او، این روند «خرد» را به حاشیه میراند.
رضاییان درباره «روزنامهنگاری واقعیت افزوده» توضیح داد: در این نظریه با دوربین ۳۶۰ درجه میتوان عینیت را دید، اما فقط بخش محدودی از ماجرا را میفهمیم. روزنامهنگار میدانی است که واقعیت را کامل حس و کشف میکند، نه ربات. به همین دلیل، روزنامهنگاری رباتیک حس را از حرفه روزنامهنگاری میگیرد.
او تأکید کرد جدال اصلی آینده، میان ژانر تحلیلی و ژانر رباتیک است. روزنامهنگاری تحلیلی میتواند دو پرسشِ چرایی و چگونگی را پاسخ دهد؛ پرسشهایی که هوش مصنوعی از آن ناتوان است.
این استاد ارتباطات افزود: در دنیای امروز روزنامهنگاران باید مونتور و تدوینگر شوند، چون مخاطب بیش از آنکه بخواند، میبیند. بنابراین روزنامهنگار آینده باید به تصویر، روایت و تحلیل مسلط باشد؛ دادهکاوی را انجام دهد و سپس با خردکاوی، روایت انسانی بسازد.
رضاییان در ادامه گفت: بهتر است در این حوزه متولی دولتی وجود نداشته باشد و دانشگاهها و مراکز پژوهشی خود جریان اصلاح آموزش روزنامهنگاری را پیش ببرند.
او درباره آینده این حرفه افزود: در خاورمیانهای که نسلهای جدید ارتباطمحور شدهاند، روزنامهنگاران ایرانی از توانایی بالایی برخوردارند اما باید روزنامهنگاری خردورز و خردکاو را جدی بگیرند تا در برابر هوش مصنوعی دوام بیاورند.
رضاییان تأکید کرد: «اگر در روزنامهنگاری برند نشوید، حذف خواهید شد. روزنامهنگار برند کسی است که از دانش و خرد خود مینویسد، نه از تحلیل ربات.» او با ذکر نمونهای از گفتوگویش با چتجیپیتی درباره مدل توسعه کشور گفت وقتی هوش مصنوعی نظر داد، توانستم نقد کنم، چون مطالعه و تحلیل داشتم؛ همین تفاوت انسان و ماشین است.
او در پایان توصیه کرد نسلهای جدید روزنامهنگاری ادبیات را جدی بگیرند، چون پایه همه روزنامهنگاریها، ادبیات است و بدون آن هیچ هوش مصنوعی نمیتواند به اصالت برسد.
