یک روزنامه آمریکایی فاش کرد در جریان ماموریتی فوقمحرمانه در دهه ۱۹۶۰، یک ژنراتور هستهای حاوی پلوتونیوم در یکی از بلندترین قلههای جهان گم شد؛ پروندهای که واشنگتن پس از گذشت حدود ۶۰ سال همچنان حاضر به شفافسازی درباره آن نیست.
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی اعتماد نو، روزنامه نیویورک تایمز در گزارشی به یکی از محرمانهترین پروندههای هستهای تاریخ آمریکا پرداخته است؛ ماجرایی مربوط به گم شدن یک دستگاه هستهای در ارتفاعات رشتهکوه هیمالیا که ابعاد آن همچنان در هالهای از ابهام قرار دارد.
بر اساس این گزارش، در سال ۱۹۶۵ مأموران سازمان سیا با همکاری کوهنوردان زبده آمریکایی و هندی، ماموریتی سری را برای جاسوسی از فعالیتهای هستهای چین آغاز کردند. هدف این مأموریت، استقرار تجهیزات استراق سمع در ارتفاعات بسیار بالا بود؛ تجهیزاتی که مهمترین بخش آن یک ژنراتور هستهای قابلحمل موسوم به SNAP-۱۹C بود.
این ژنراتور که حدود ۵۰ پوند وزن داشت، با سوخت رادیواکتیو کار میکرد و حاوی مقادیر قابلتوجهی پلوتونیوم، از جمله ایزوتوپهای Pu-۲۳۹ و Pu-۲۳۸ بود؛ موادی که در ساخت سلاحهای هستهای کاربرد دارند و بخشی از آن در بمب اتمی هیروشیما و ناگازاکی نیز استفاده شده بود.
نیویورک تایمز مینویسد تیم اعزامی سیا قصد داشت این تجهیزات را در نزدیکی قله «ناندا دیوی»، دومین قله مرتفع هند و بیستوسومین قله بلند جهان، مستقر کند. اما در آستانه رسیدن به قله، طوفان شدید، کولاک و شرایط جوی غیرقابل پیشبینی مأموریت را متوقف کرد.
در آن شرایط بحرانی، فرمانده هندی عملیات برای نجات جان کوهنوردان دستور بازگشت فوری را صادر کرد و از آنها خواست تجهیزات، از جمله ژنراتور هستهای، را در نقطهای امن روی یخها رها کنند. این تجهیزات هرگز از کوه پایین آورده نشد و از همان زمان مفقود اعلام شد.
به نوشته این روزنامه، از سال ۱۹۶۵ تاکنون هیچ اثری از این ژنراتور هستهای یافت نشده و این پرونده یکی از حلنشدهترین رخدادهای اتمی جهان باقی مانده است. نگرانی اصلی مقامهای محلی هند، احتمال نشت مواد پلوتونیومی به یخچالهای طبیعی منطقه و آلوده شدن منابع آب پاییندست است.
نیویورک تایمز تأکید میکند دولت آمریکا با وجود گذشت چندین دهه، همچنان از پذیرش رسمی این حادثه و ارائه توضیح شفاف درباره سرنوشت این دستگاه هستهای خودداری کرده است. اسناد منتشرشده و مصاحبه با عوامل این مأموریت نشان میدهد تلاشهای گستردهای در سطوح عالی دولت آمریکا، حتی در سالهای بعد و در دوران ریاستجمهوری جیمی کارتر، برای لاپوشانی این ماجرا صورت گرفته است.
این گزارش نتیجه میگیرد که زیر یخ و سنگهای هیمالیا، بخشی تاریک و ناگشوده از تاریخ جنگ سرد دفن شده؛ فصلی که پیامدهای زیستمحیطی و سیاسی آن، همچنان بهطور کامل روشن نیست.
